امام زمان ستیزان – شمس الدین ذهبی (درگذشته ۷۴۸ ق. / ۱۳۷۴ م.)

محمّد بن احمد مکنّی به ابی عبدالله و ملقّب به شمس الدّین و مشهور به ذهبی. یکی از مشاهیر مورّخین است. او  تاریخی از ظهور اسلام  تا سال  ۷۴۰ ق. به نام  “تاریخ اسلام” در دوازده مجلد دارد. خودش از این تاریخ کتابهایی چند به نام  ”العبر” و “سیر اعلام النبلاء” و “طبقات  الحفاظ” و “طبقات  القراء” تخریج  کرده  است.

بعض مورخین کتاب تاریخ اسلام او را تلخیص کرده اند. و شمس الدّین محمد بن  عبدالرحمن شماوی بر این کتاب ذیلی نگاشته است  وفات ذهبی  به سال  ۷۴۸ ق. بود.  تالیفات  مفیده  بسیار دارد که همه آنها محل استفاده اهل علم است:

۱ – تاریخ  الاسلام .

۲ – تجرید اسماء الصحابة فی  تلخیص  اسدالغابة.

۳ – تذکرة الحفاظ و این  هر دو در حیدرآباد هند چاپ  شده .

۴ – تذهیب  تهذیب  الکمال  فی  اسماء الرجال که  در قاهره چاپ شده.

۵ – دول الاسلام که در حیدرآباد چاپ شده.

۶ – سیر اعلام النبلاء (سیر النبلاء).

۷ – طبقات  الحفاظ که  آن را جلال الدّین سیوطی تلخیص  کرده و در “غوطه” چاپ شده  است.

۸ – طبقات القراء.

۹ – الطّب النّبوی که در مصر چاپ  شده.

۱۰ – العبر بخبر غبر.

۱۱ – الکاشف.

۱۲ – مختصر السنن الکبیر للبیهقی.

۱۳ – المشتبه فی اسماء الرجال یا مشتبه  النسبة که  در لیدن چاپ شده.

۱۴ – المعجم الصغیر.

۱۵ – المعجم الکبیر.

۱۶ – میزان الاعتدال فی نقد الرجال یا فی اسماء الرجال که در “لکناو” و “قاهره” چاپ  شده است  و غیر اینها .

و ذهبی در باره شیخین محبّت بی نهایت داشته است. وی در شب ذیقعده سال ۷۴۸ ق. در دمشق درگذشت و در باب الصغیر مدفون گردید. وی سال پیش از وفات نابینا بوده  است. (ریحانة الادب، ص ۵۵ و ۵۶).

ذهبی در تاریخ خود چنین نوشته است:

و اما فرزندش (فرزند امام حسن عسکری)  محمد بن الحسن کسی است که رافضی ها (= شیعیان) او را قائم خلف حجت می خوانند، در سال ۲۵۸ یا طبق قولی دیگر در سال ۲۵۶ متولد شد و دو سال بعد از پدرش زندگی کرد سپس ناپدید شد#… .

البتّه او این روایت را بدون این که در سندش مناقشه ای داشته باشد قبول کرده و مورد تمسخر قرار داده است.